De Franse filosoof Michel Foucault (1926-1984) deed onderzoek naar de binding van mensen met de wereld. Hij gebruikte het begrip ‘discours’ om aan te duiden dat mensen de  buitenwereld waarnemen en begrijpen door middel van de codes en betekenissen van de cultuur waarin zij leven. Taal is hierbij ‘het’ middel. Ook NLP inzichten maken duidelijk dat taal ons helpt om een interne voorstelling te maken van woorden die wij horen. Die interne voorstelling geeft betekenis aan woorden. Neem het woord ‘dierenmishandeling’. Een niet-vegan zal hierbij al snel denken aan leed van honden en katten wat wordt veroorzaakt door mensen.  Iemand die vegan leeft zal bij het woord ‘dierenmishandeling’ óók denken aan het leed van dieren in de vee-industrie. Een woord wordt een begrip wanneer het op één of andere wijze duidelijk en eenduidig gebruikt wordt. Daarover gaat deze blog.

Diervriendelijk vlees en humane slacht

Weet je nog welk begrip is weggestemd bij de weg-met-dat-woord-verkiezing in 2016? Dat was ‘diervriendelijk vlees’. De motivatie was heel helder: diervriendelijk vlees bestaat niet. En tóch is het begrip jarenlang te pas en te onpas gebruikt. De vleesproducenten moeten hier heel blij mee geweest zijn want elke keer dat dit begrip gebruikt werd, gaf dat aan ons onderbewuste de boodschap dat je goed voor dieren was als je dat vlees at. Vleeseters maakten hier dankbaar gebruik van want het suste hun geweten. Maar geen dier wilde dood. En slachthuizen waren ook toen een hel op aarde. Dus er was niks diervriendelijks aan. Daarom heb ik, eerst in 2015 en daarna in 2016, mensen opgeroepen om dit begrip te nomineren en weg te stemmen.

Een ander woord wat destijds vaak gebruikt werd, is ‘humane slacht’. Met dit begrip wordt gesuggereerd dat er dieren zijn die het prima vinden om hun leven te geven en dat zij op een pijnloze en stressloze manier aan hun eind komen, met een gelukzalige uitdrukking zoals de vrolijke getekende varkentjes op de veewagens die naar het slachthuis rijden. Het begrip ‘humane slacht’ stond op de lijst om genomineerd te worden in de jaren die volgden. Maar het wordt tegenwoordig niet meer zo vaak gebruikt. Zouden mensen een beetje wakker aan het worden zijn? Of is het de bubbel waar wij in leven, waar dit begrip niet meer welkom is?

De lading van het woord ‘vee’…

Kijk ook eens naar het woord ‘vee’. Veel vegan activisten, waaronder ik, voelen bij het woord ‘vee’ het pijnlijke besef dat dieren worden gedegradeerd tot producten. Het woord biedt geen ruimte voor de individualiteit en waarde van dieren. De meeste andere mensen zullen geen emotie voelen bij dit woord: zij beschouwen het als een vanzelfsprekend begrip en staan er niet bij stil dat het gaat om dieren met verschillende karakters en een eigen wil. Zij vinden het heel normaal dat ‘vee’ eigendom is van een mens en dat deze mens deze dieren als handelswaar beschouwt.

Wanneer we het over mensen hebben die ‘als vee worden behandeld’ treedt echter opeens een publiekelijke verontwaardiging op. ‘Want zó hoor je niet met mensen om te gaan. Dat is beestachtig!’ Afhankelijk van de context kan het woord ‘vee’ bij één persoon dus leiden tot berusting òf tot verontwaardiging.

Hierbij komt een stukje speciecisme kijken. Speciecisme is discriminatie op basis van diersoort. Het is vergelijkbaar met racisme, seksisme en agisme omdat het gemaakte onderscheid en de daarmee samenhangende behandeling, niet relevant is. Als er in Nederland een varken wordt gemarteld, kijken de meeste mensen weg. Als er een kat wordt gemarteld, is iedereen boos. Dit terwijl er geen enkele reden is om te denken dat een varken minder gevoel heeft dan een kat. Zie voor meer info over speciecisme ook de uitleg op de website van de NVV.

‘Beestachtig’, een voorbeeld van een begrip dat ongemerkt invloed uitoefent

Wat is eigenlijk jouw interne voorstelling bij het begrip ‘beestachtig’? De meeste mensen zijn het er over eens dat het draait om barbaarse behandeling en dat het woord niet verwijst naar de identiteit van het slachtoffer maar naar de daden van de agressor. Persoonlijk voel ik altijd een verontwaardiging als dit woord wordt gebruikt. Impliciet wordt hier namelijk verondersteld dat dieren op een barbaarse wijze handelen. Elke keer dat dit begrip gebruikt wordt, wordt dat als boodschap aan ons onderbewuste doorgegeven. (Vergis je hier niet in: boodschappen die tussen de regels door impliciet worden gegeven, worden door onze hersenen verwerkt zonder dat we dat merken.) Maar als ik om me heen kijk, zie ik dat het niet dieren maar mensen zijn die op een barbaarse wijze met andere voelende wezens omgaan. Denk maar eens aan de  200 miljoen (!) varkens die in Azië door mensen zijn gefokt en die op dit moment levend begraven worden omdat er binnen de bio-industrie alwéér een besmettelijke ziekte uitgebroken is. Vandaag was ik aanwezig bij een outreach event van The Save Movement in Utrecht; de hartverscheurende beelden die vers op mijn netvlies staan, gaan over de beestachtige wijze waarop mensen dieren behandelen. En niet andersom.

‘Boeren’, een misbruikt begrip

Laten we ook eens nadenken over het woord ‘boer’. Want op dit terrein slaan vegans (inclusief ikzelf) de plank nog wel eens mis. Het moge duidelijk zijn dat vegan activisten geen fan zijn van de dier-industrie. Door acties zoals de bezetting van een varkensstal in Boxtel halen zij zich de woede van een bepaalde beroepsgroep op hun hals. Maar hoe heet die beroepsgroep? De media duidt hen  vaak kortweg aan met ‘boeren’, zonder daarbij aan te geven dat het niet om alle boeren maar alleen om dier-industrie-boeren gaat. Hierdoor helpen zij, bewust of onbewust, de ‘dierenboeren’.  Want eendracht maakt macht. ‘Dierenboeren’ praten graag in termen zoals ‘wij, de boeren’ omdat ze zich dan profileren als onderdeel van een grote machtige groep. Vegan activisten uiten ook vaak kritiek op ‘boeren’ in het algemeen. En op die manier halen we ons niet alleen de woede van ‘dierenboeren’ maar ook van fruit- en groentetelers op de hals. Dit terwijl wij voor ons voedsel grotendeels afhankelijk zijn van de fruit- en groentetelers. Dat is niet handig! Laten we dat woord ‘boeren’ nou eens een tijdje uit ons vocabulaire schrappen om de ‘dierenboeren’ niet onbedoeld in de kaart te spelen.

Stop. Ander woord.

Hoe moeten we die ‘dierenboeren’ dan aanduiden als we het woord ‘boeren’ willen vermijden? Ik heb op Facebook een poll gehouden onder vegan outreachers. Ik noem de top 6:

  1. dier-exploitanten
  2. veehouders (maar niet ‘boeren’)
  3. dier-industriëlen
  4. dier-agrariërs
  5. dierindustriehouders
  6. dierenboeren

Het woord dat de meeste stemmen kreeg is ‘dier-exploitanten’. Dit woord ligt niet zo makkelijk in de mond maar we zullen er aan moeten wennen dat er minstens één extra lettergreep extra nodig is om deze beroepsgroep aan te duiden.

De vegan outreachers die stemden op het woord ‘veehouders’ herkenden mijn hierboven beschreven weerstand tegen het woord ‘vee’ maar willen het woord desalniettemin blijven gebruiken omdat het (1) een bekend begrip is en (2) juist omdát het aanduidt dat de intrinsieke waarde en eigenheid van dieren in deze industrie wordt genegeerd.

We zijn het er in ieder geval over eens dat we zorgvuldig moeten zijn in onze terminologie en dat het woord ‘boeren’ niet het ideale woord is om uitsluitend de beroepsgroep aan te duiden die geld verdient door dieren te exploiteren.

Dier-exploitanten

Wij kunnen invloed uitoefenen op de bewustzijnsontwikkeling van Nederlanders en Belgen door vaker het woord ‘dier-exploitanten’ te gebruiken. Dit woord is een objectieve weergave van de werkelijkheid. Misschien voel je een negatieve lading bij het woord. Dat komt doordat de werkelijkheid rondom diergebruik door ‘dierenboeren’ nou eenmaal behoorlijk barbaars is. Er bestaat geen woord wat deze beroepsgroep objectief beschrijft zonder een negatieve connotatie te hebben. Het begrip ‘exploitatie’ duidt op het uitbaten van bezittingen om daar winst uit te halen. Een kermisexploitant exploiteert de botsauto’s en een boer exploiteert zijn dieren. Het één klinkt relatief onschuldig en het ander klinkt pijnlijk. Terecht. Don’t shoot the messenger. We hoeven niet volgzaam de terminologie van de media over te blijven nemen.

Moet je het woord dier-exploitanten ook direct gebruiken tijdens gesprekken over veganisme?

Nee, niet zonder meer. Veel outreachers gaven aan dat zij tijdens een vegan outreach event zoals een Cube of Truth liever de ingeburgerde term ‘veehouders’ blijven gebruiken. Dit om te voorkomen dat de aandacht wordt afgeleid van de inhoud. Dat zal ook het geval zijn als je gesprekken voert met familie, vrienden of collega’s. In het algemeen is er veel voor te zeggen om het woord ‘dier-exploitanten’ pas tijdens gesprekken over veganisme te gebruiken wanneer het binnen het discours daadwerkelijk culturele betekenis heeft gekregen, waardoor een groter deel van de bevolking een vergelijkbare interne voorstelling bij dit begrip heeft. Werk aan de winkel… Op welke manieren kan jij meehelpen om dit begrip in te burgeren?

Moet je het woord dier-exploitanten ook direct gebruiken tijdens gesprekken over veganisme?

Nee, niet zonder meer. Veel outreachers gaven aan dat zij tijdens een vegan outreach event zoals een Cube of Truth liever de ingeburgerde term ‘veehouders’ blijven gebruiken. Dit om te voorkomen dat de aandacht wordt afgeleid van de inhoud. Dat zal ook het geval zijn als je gesprekken voert met familie, vrienden of collega’s. In het algemeen is er veel voor te zeggen om het woord ‘dier-exploitanten’ pas tijdens gesprekken over veganisme te gebruiken wanneer het binnen het discours daadwerkelijk culturele betekenis heeft gekregen, waardoor een groter deel van de bevolking een vergelijkbare interne voorstelling bij dit begrip heeft. Werk aan de winkel… Op welke manieren kan jij meehelpen om dit begrip in te burgeren?

De macht van het woord op Facebook

Als toegift op deze blog wil ik iets schrijven over de macht van het geschreven woord op Facebook en andere social media. Facebook is een uitstekend middel om mensen te ondersteunen bij de ontwikkeling van bewustzijn over de barbaarse wijze waarop dieren geëxploiteerd worden. Ik ben er van overtuigd dat het gebruik van Facebook enorm heeft bijgedragen aan de snelle toename van het aantal veganisten. Veel vegans gebruiken Facebook om de bewustzijnsontwikkeling te stimuleren.

En tegelijkertijd wordt Facebook door belanghebbenden van de dier-industrie gebruikt om de bewustzijnsontwikkeling te remmen. Dat is logisch. Er wordt extreem veel geld verdiend in de dier-industrie. De mensen die daar rijk van worden, zullen er logischerwijs ALLES aan doen om hun inkomen te beschermen. De vele vormen van vegan activisme vormen een bedreiging voor de omzet in deze sector. Als zij één procent van de omzet reserveren om burgers zand in de ogen te strooien, kunnen ze van dat bedrag extreem dure campagnes voeren en vele professionals inhuren om de publieke opinie te beïnvloeden.

Deze campagnes van de dier-exploitatie-lobby zijn tot op zekere hoogte succesvol. Veel mensen denken anno 2019 immers nog steeds dat we van melk sterke botten krijgen en dat je als bodybuilder vlees moet eten om aan je proteïne te komen. En, nog belangrijker: het lukte de lobby om na de bezetting van de varkensfokkerij in Boxtel alle aandacht te richten op de wetsovertredingen van activisten en de aandacht af te leiden van de wijze waarop de varkens gehouden worden en de overtredingen die daar werden geconstateerd. Op Facebook circuleerde een filmpje dat gemaakt is tijdens de bezetting. Dit is al snel verwijderd van Facebook. Maar gelukkig is het via YouTube nog steeds te vinden.

Compassie in het uitdragen van veganisme, ook op social media

Het is voor mensen die de vegan lifestyle omarmen of zelfs outreach doen heel belangrijk om zich te realiseren dat de gemiddelde Nederlander niet de gruwelijke beelden ziet (of wil zien) die wij wel kennen. De gemiddelde Nederlander weet echt niet wat er allemaal speelt maar heeft wél een mening over wat er speelt. Zij weten immers niet dat ze niet weten wat er speelt; dat is een blinde vlek. Dus zij oordelen op basis van datgene wat ze wèl weten. Hierdoor kunnen zij soms opmerkelijke uitspraken doen. Dat kan frustrerend zijn en je kunt er teleurgesteld door raken. En het kan erg verleidelijk zijn om je frustratie er uit te gooien terwijl je de feiten uitlegt  aan de zoveelste persoon die roept dat er voor sojaburgers regenwouden worden omgehakt. Alleen heeft dat niet het effect wat je wilt, en de kans is groot dat mensen zich dan afsluiten voor jouw positief bedoelde vegan boodschap. Het is de kunst om al die opmerkingen steeds weer op een rustige manier te weerleggen. Het helpt om daarbij te denken dat mensen aan het denken worden gezet, ook wanneer daar niets van te merken is. We kunnen zaadjes planten en water geven maar kunnen het zaadje niet dwingen om een plantje te worden.

Ik wens ons allen zorgvuldigheid in woordgebruik. Woorden creëren gedachten en gedachten leiden tot handelingen.

Heb je een visie op dit onderwerp? Laat dan je reactie achter onder dit artikel.

Mrkie Adjuma.

Mrkie Adjuma vegan outreach

Mrkie Adjuma

Bruggenbouwer | Vegan Outreacher

Katalysator van vegan outreach. Ontregelt vastgeroeste denkpatronen, bouwt bruggen, traint en coacht in outreachland. Voor Seeds ontsluiert Mrkie sociaal-emotionele biases met carnistische trekjes en beschrijft zij mogelijkheden om daar op te reageren.

// Facts

5 artikelen 30 reacties

// Lees blogs

Deel dit artikel

// Praat Mee

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

  • Maria

    1 juli 2019 om 9:51 uur

    Ik ben zelf de woorden ‘gewoon’ en ‘normaal’ aan het uitbannen bij mezelf. Zoals in ‘plantaardige melk en gewone melk’. Waarom is dierlijke melk gewoon of normaal? Net als met ‘vleesvervanger en gewoon vlees’.

    • Mrkie Adjuma vegan outreach

      Mrkie Adjuma

      1 juli 2019 om 22:33 uur

      Maria, dank voor deze toevoeging! Ik doe dit ook. Soms gebruik ik de woorden per ongeluk wèl en dan corrigeer ik mezelf. Dan kijken non-vegan gesprekspartners heel verward en vragen ze zich af waarom ik het niet ‘normaal’ of ‘gewoon’ vind. En dat is natuurlijk de bedoeling. 🙂 Heel fijn dat jij dit ook doet. Geef het door!

  • Sharon

    19 juni 2019 om 12:37 uur

    Veehouders en als ik boos ben heten ze gewoon wannabe-boeren, want wat zij doen is niks meer dan uitbuiten van dieren voor hun eigen gewin.. Hoe hard ze ook roepen dat ze van dieren houden, je kan toch niet als je van iemand houdt, diegene gaan uitbuiten omdat dit (bloed)geld oplevert?!

    • Mrkie Adjuma vegan outreach

      Mrkie Adjuma

      19 juni 2019 om 17:48 uur

      Sharon, fijn dat jij ook het probleem ziet van het te pas en te onpas gebruiken van het woord ‘boeren’. En dat ‘houden van’ is inderdaad nogal dubieus. De leus ‘boeren houden van dieren’ is geïntroduceerd als marketing-instrument. Het geweten schreeuwt minder luid wanneer het brein gelooft dat er sprake is van liefde voor de dieren.